ขนาดก้านดอกต๊าปและหางสี่เหลี่ยม (Tap Shank and Square Sizes)

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดในการสั่งซื้อ ปลอกรัดดอกต๊าป (ER Tapping Collet แบบมีหางสี่เหลี่ยม / ER-GB) และ ลูกคอลเล็ตต๊าปสวมเร็ว (ระบบ Bilz) คือดอกต๊าปขนาดเกลียวเดียวกัน แต่ผลิตตามคนละมาตรฐาน ทำให้ขนาดก้านกลม ($\varnothing d_1$) และขนาดหางสี่เหลี่ยม ($\square a$) ไม่เท่ากัน ตารางนี้รวบรวมมิติของดอกต๊าปทุกมาตรฐานเพื่อป้องกันการสั่งซื้อคอลเล็ตผิดเบอร์

ก้านกลมและหางสี่เหลี่ยมคืออะไร

ก้านดอกต๊าปมีสองส่วนที่คอลเล็ตต้องรับให้พอดี ก้านกลม $\varnothing d_1$ เป็นส่วนที่คอลเล็ตบีบจับเพื่อให้ดอกอยู่ตรงศูนย์ ส่วน หางสี่เหลี่ยม $\square a$ ที่ปลายก้านสวมอยู่ในร่องสี่เหลี่ยมของคอลเล็ตเพื่อรับแรงบิด ดอกจึงไม่หมุนฟรีในคอลเล็ตเมื่อแรงต๊าปสูง ตารางทุกตารางในหน้านี้จึงให้ค่าเป็นคู่ $\varnothing d_1 \times \square a$ และต้องตรงทั้งสองค่า

• $a$ วัดจากหน้าเรียบถึงหน้าเรียบ ไม่ใช่วัดทแยงมุม มุมของหางสี่เหลี่ยมยังเป็นผิวโค้งของก้านกลมเดิม ถ้าวัดคร่อมมุมจะได้ค่าใกล้ $d_1$ ซึ่งไม่ใช่ค่าที่ใช้สั่งคอลเล็ต
• ค่าที่วัดได้จะเล็กกว่าค่าในตารางเล็กน้อย ตาม ISO 529 ก้านกลมใช้พิกัดความเผื่อ h9 และหางสี่เหลี่ยมใช้ h11 ซึ่งอยู่ด้านลบทั้งคู่ เช่น ก้าน Ø6 วัดได้ราว 5.97 ถึง 6.00 มม. ให้เลือกค่าในตารางที่ใกล้ที่สุดจากด้านบน

---

ทำไมดอกต๊าปขนาดเดียวกันจึงใส่คอลเล็ตแทนกันไม่ได้

1. DIN 371 เทียบกับ DIN 376 (มาตรฐานเยอรมัน/ยุโรป):
   • DIN 371 (Reinforced shank): สำหรับเกลียว $\le \text{M10}$ ก้านจะเสริมให้โตกว่าหรือเท่ากับขนาดเกลียว (เช่น M8 ก้าน Ø8.0) เพื่อความแข็งแรงสูงสุด ป้องกันการบิดงอขณะต๊าป
   • DIN 376 (Passing / Reduced shank): ก้านกลมจะเล็กกว่ารูเจาะนำเกลียว (เช่น M8 ก้าน Ø6.0) เพื่อให้ก้านสามารถลอดทะลุผ่านรูเกลียวลงไปต๊าปในรูลึกได้
2. DIN เทียบกับ JIS (ยุโรป เทียบกับ ญี่ปุ่น):
   • ดอกต๊าปแบรนด์ญี่ปุ่นยอดนิยมในไทย เช่น OSG, Yamawa ผลิตตาม JIS B 4430
   • ในขนาด M8: DIN 371 ใช้ก้าน $\varnothing 8.0 \times \square 6.2$ มม. แต่ JIS ใช้ก้าน $\varnothing 6.2 \times \square 5.0$ มม. (ขนาดต่างกันสิ้นเชิง ใส่แทนกันไม่ได้)
   • ในขนาด M6: ก้านกลมโต Ø6.0 มม. เท่ากัน แต่หางสี่เหลี่ยมของ DIN คือ 4.9 มม. ขณะที่ JIS คือ 4.5 มม. หากนำต๊าป DIN เสียบเข้าคอลเล็ต JIS หางสี่เหลี่ยมจะติดยัดไม่เข้า และหากนำต๊าป JIS ใส่คอลเล็ต DIN หางสี่เหลี่ยมจะหลวมคลอนจนรูดฟรี

---

1. ตารางเทียบขนาดก้านดอกต๊าปเกลียวเมตริก (M2 ถึง M30)

ค่าในตารางระบุเป็น: เส้นผ่านศูนย์กลางก้านกลม $\varnothing d_1 \times$ ขนาดหางสี่เหลี่ยม $\square a$ (หน่วยเป็นมิลลิเมตร)

ขนาดเกลียว	JIS B 4430 (ญี่ปุ่น: OSG, Yamawa)	DIN 371 (ยุโรป ก้านโต $\le\text{M10}$)	DIN 376 / 374 (ยุโรป ก้านเล็กลอดรู)	ISO 529 (มาตรฐานสากล)
M2	$3.0 \times 2.5$	$2.8 \times 2.1$	—	$2.8 \times 2.24$
M2.5	$3.0 \times 2.5$	$2.8 \times 2.1$	—	$2.8 \times 2.24$
M3	$4.0 \times 3.2$	$3.5 \times 2.7$	$2.2$ (ไม่มีเหลี่ยม)	$3.15 \times 2.5$
M4	$5.0 \times 4.0$	$4.5 \times 3.4$	$2.8 \times 2.1$	$4.0 \times 3.15$
M5	$5.5 \times 4.5$	$6.0 \times 4.9$	$3.5 \times 2.7$	$5.0 \times 4.0$
M6	$6.0 \times 4.5$	$6.0 \times 4.9$	$4.5 \times 3.4$	$6.3 \times 5.0$
M8	$6.2 \times 5.0$	$8.0 \times 6.2$	$6.0 \times 4.9$	$8.0 \times 6.3$
M10	$7.0 \times 5.5$	$10.0 \times 8.0$	$7.0 \times 5.5$	$10.0 \times 8.0$
M12	$8.5 \times 6.5$	—	$9.0 \times 7.0$	$9.0 \times 7.1$
M14	$10.5 \times 8.0$	—	$11.0 \times 9.0$	$11.2 \times 9.0$
M16	$12.5 \times 10.0$	—	$12.0 \times 9.0$	$12.5 \times 10.0$
M18	$14.0 \times 11.0$	—	$14.0 \times 11.0$	$14.0 \times 11.2$
M20	$15.0 \times 12.0$	—	$16.0 \times 12.0$	$14.0 \times 11.2$
M22	$17.0 \times 13.0$	—	$18.0 \times 14.5$	$16.0 \times 12.5$
M24	$19.0 \times 15.0$	—	$18.0 \times 14.5$	$18.0 \times 14.0$
M27	$20.0 \times 15.0$	—	$20.0 \times 16.0$	$20.0 \times 16.0$
M30	$23.0 \times 17.0$	—	$22.0 \times 18.0$	$20.0 \times 16.0$

• ก้านโต (Full shank) กับก้านเล็ก (Relieved shank): มาตรฐาน DIN 371 ใช้ก้านโตกว่าขนาดเกลียวถึง M10 เพื่อจับแน่นกับคอลเล็ตใหญ่แต่ลอดผ่านรูที่ต๊าปแล้วไม่ได้ ส่วน DIN 376/374 ใช้ก้านเล็กกว่าโตนอกเกลียวเพื่อให้ต๊าปทะลุรูลึกได้ สำหรับ ISO 529 ใช้ก้านเต็มถึง M10 แล้วเปลี่ยนเป็นก้านเล็กกว่าขนาดเกลียวตั้งแต่ M12 ขึ้นไป

ดอกต๊าปเกลียวเมตริกที่ผลิตตาม ANSI B94.9 (อเมริกา) ใช้ก้านขนาดนิ้ว จึงแยกไว้อีกตารางเพื่อให้เห็นทั้งค่านิ้วและค่ามิลลิเมตร:

ขนาดเกลียว	ก้านกลม $\varnothing d_1$ (นิ้ว)	ก้านกลม (มม.)	หางสี่เหลี่ยม $\square a$ (นิ้ว)	หางสี่เหลี่ยม (มม.)
M2	0.141”	3.58	0.110”	2.79
M2.5	0.141”	3.58	0.110”	2.79
M3	0.141”	3.58	0.110”	2.79
M4	0.168”	4.27	0.131”	3.33
M5	0.194”	4.93	0.152”	3.86
M6	0.255”	6.48	0.191”	4.85
M8	0.318”	8.08	0.238”	6.05
M10	0.381”	9.68	0.286”	7.26
M12	0.367”	9.32	0.275”	6.99
M14	0.429”	10.90	0.322”	8.18
M16	0.480”	12.19	0.360”	9.14
M18	0.542”	13.77	0.406”	10.31
M20	0.652”	16.56	0.489”	12.42
M22	0.697”	17.70	0.523”	13.28
M24	0.760”	19.30	0.570”	14.48
M27	0.896”	22.76	0.672”	17.07
M30	1.021”	25.93	0.766”	19.46

---

2. ตารางเทียบขนาดก้านดอกต๊าปเกลียวท่อ (Pipe Taps)

ขนาดเกลียวท่อ	JIS B 4445 / 4446 (PT / PS / PF) $\varnothing d_1 \times \square a$ (มม.)	DIN 5156 (G / Rp) $\varnothing d_1 \times \square a$ (มม.)	ANSI B94.9 (NPT / NPTF) $\varnothing d_1 \times \square a$ (นิ้ว / มม.)
1/8”	$8.0 \times 6.0$	$7.0 \times 5.5$	$0.4375" (11.11) \times 0.328" (8.33)$
1/4”	$11.0 \times 9.0$	$11.0 \times 9.0$	$0.5625" (14.29) \times 0.421" (10.69)$
3/8”	$14.0 \times 11.0$	$12.0 \times 9.0$	$0.7000" (17.78) \times 0.531" (13.49)$
1/2”	$18.0 \times 14.0$	$16.0 \times 12.0$	$0.6875" (17.46) \times 0.515" (13.08)$
3/4”	$23.0 \times 17.0$	$20.0 \times 16.0$	$0.9063" (23.02) \times 0.679" (17.25)$
1”	$26.0 \times 21.0$	$25.0 \times 20.0$	$1.1250" (28.58) \times 0.843" (21.41)$

---

3. ขนาดลูกคอลเล็ตต๊าปสวมเร็ว (Quick-Change Tap Adapters ระบบ Bilz)

ลูกคอลเล็ตสวมเร็ว (Quick-change tap adapter ระบบ Bilz) แบ่งตามขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางกระบอกสวม ($D_1$) เป็น 3 รุ่นยอดนิยม พร้อมทั้งมีให้เลือกทั้งแบบ คอลเล็ตตรง (Rigid / No clutch) สำหรับการต๊าปด้วยเครื่อง CNC ที่มีระบบ Rigid Tapping (G84) และแบบ คลัตช์นิรภัยตัดแรงบิด (Safety Clutch / Overload protection) สำหรับต๊าปรูตันบนสว่านแท่นหรือเครื่องมิลลิ่งแมนนวลเพื่อป้องกันดอกต๊าปหักคาเมื่อชนก้นรู:

$D_1$ กับ $L_2$ เป็นขนาดของก้านลูกคอลเล็ตที่สวมเข้าตัวหัวจับ ไม่เกี่ยวกับขนาดดอกต๊าป ลูกคอลเล็ตจึงใช้ได้กับตัวหัวจับที่รูรับโตเท่ากับ $D_1$ เท่านั้น ส่วนขนาดก้านดอกต๊าปต้องเลือกแยกอีกชั้นหนึ่ง

รหัสรุ่น (Model)	ขนาด Bilz	โตปลอกสวม $D_1$ (มม.)	ความลึกสวม $L_2$ (มม.)	ช่วงขนาดเกลียวเมตริก	ช่วงขนาดเกลียวนิ้ว UNC/UNF	เกลียวท่อ PT/G
TC 312	Size 1 (19/1)	$\varnothing 19$	22.5	M3 ถึง M14	1/4” ถึง 9/16”	1/8”, 1/4”
TC 820	Size 2 (31/2)	$\varnothing 31$	36.0	M8 ถึง M24	5/16” ถึง 7/8”	1/8” ถึง 1/2”
TC 1433	Size 3 (48/3)	$\varnothing 48$	56.5	M14 ถึง M36	1/2” ถึง 1-3/8”	3/8” ถึง 1”
TC 2042	Size 4 (60/4)	$\varnothing 60$	75.0	M22 ถึง M48	7/8” ถึง 1-3/4”	3/4” ถึง 2”

---

4. ขนาดก้านดอกต๊าปเกลียวนิ้วยอดนิยมตามมาตรฐาน ANSI B94.9 (อเมริกา)

สำหรับโรงงานที่ผลิตชิ้นส่วนส่งออกอเมริกาหรือใช้อุปกรณ์ฟิตติ้งนิ้ว:

ขนาดเกลียวนิ้ว	TPI (UNC / UNF)	โตก้านกลม $\varnothing d_1$ (นิ้ว)	โตก้านกลม (มม.)	หางสี่เหลี่ยม $\square a$ (นิ้ว)	หางสี่เหลี่ยม (มม.)
1/4”	20 / 28	0.255”	6.48	0.191”	4.85
5/16”	18 / 24	0.318”	8.08	0.238”	6.05
3/8”	16 / 24	0.381”	9.68	0.286”	7.26
7/16”	14 / 20	0.323”	8.20	0.242”	6.15
1/2”	13 / 20	0.367”	9.32	0.275”	6.99
5/8”	11 / 18	0.480”	12.19	0.360”	9.14
3/4”	10 / 16	0.590”	14.99	0.442”	11.23
7/8”	9 / 14	0.697”	17.70	0.523”	13.28
1”	8 / 12	0.800”	20.32	0.600”	15.24

---

คำแนะนำก่อนสั่งซื้อคอลเล็ต

1. วัดก้านดอกจริงด้วยเวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ก่อนสั่งเสมอ: วัดทั้งความโตของก้านกลม ($\varnothing d_1$) และความกว้างของหน้าตัดหางสี่เหลี่ยม ($\square a$) เพื่อหลีกเลี่ยงความเข้าใจผิดเรื่องมาตรฐาน
2. การสั่งคอลเล็ต ER-GB: ให้ระบุขนาดเป็น ERxx-GB-Øก้านxเหลี่ยม เช่น ER20-GB-6x4.9 (สำหรับ DIN) หรือ ER20-GB-6x4.5 (สำหรับ JIS)
3. การสั่งลูกคอลเล็ตระบบ Bilz: ให้ระบุทั้งเบอร์ตัวเรือน (Size 1, 2, 3) พร้อมขนาดก้านและสี่เหลี่ยม เช่น Size 1 - Ø6.2x5.0 (JIS M8)