พิกัดความเผื่อทั่วไป ISO 2768-1

ISO 2768-1 กำหนดค่าพิกัดความเผื่อทั่วไปสำหรับขนาดที่ไม่ได้ระบุตัวเลขพิกัดความเผื่อกำกับไว้เป็นรายจุดในแบบงาน แบบงานระบุชั้นที่ใช้งานในกรอบรายละเอียด เช่น ISO 2768-m ค่าในตารางเป็นค่าเบี่ยงเบนที่ยอมรับได้ทั้งสองทิศทาง ($\pm$) สำหรับการประมวลผลขนาดเดียวอย่างรวดเร็ว สามารถใช้ เครื่องคำนวณ ISO 2768-1

วัตถุประสงค์และหลักการของพิกัดความเผื่อทั่วไป

ในงานเขียนแบบวิศวกรรม หากต้องระบุค่าพิกัดความเผื่อเฉพาะสำหรับทุกขนาด ทุกมุม และทุกการลบมุม จะทำให้แบบงานซับซ้อนและเพิ่มค่าใช้จ่ายในการตรวจสอบโดยไม่จำเป็น มาตรฐาน ISO 2768-1 จึงทำหน้าที่กำหนดระดับความแม่นยำมาตรฐานของการผลิตในโรงงาน (Standard workshop accuracy) เพื่อให้ผู้ผลิตสามารถใช้กระบวนการกลึง กัด หรือเจาะตามปกติในการผลิตชิ้นงานได้โดยตรง

มาตรฐานแบ่งระดับความเผื่อออกเป็น 4 ชั้น:

• f (Fine - ละเอียด): ใช้กับงานเครื่องมือ งานแม่พิมพ์ หรืองานขึ้นรูปความเที่ยงตรงสูง
• m (Medium - ปานกลาง): เป็นค่าเริ่มต้นที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดสำหรับงานกลึง กัด และแปรรูปโลหะทั่วไป
• c (Coarse - หยาบ): เหมาะกับงานตัดโลหะแผ่น งานปั๊มขึ้นรูป หรืองานตัดด้วยแก๊ส
• v (Very Coarse - หยาบมาก): ใช้กับชิ้นงานโครงสร้างขนาดใหญ่ งานหล่อ หรืองานตีขึ้นรูป

เหตุผลทางกายภาพที่พิกัดความเผื่อกว้างขึ้นตามขนาด

ตารางพิกัดความเผื่อกำหนดให้ค่าความเผื่อขยายกว้างขึ้นเมื่อขนาดชิ้นงานใหญ่ขึ้น เนื่องจากปัจจัยทางกลและฟิสิกส์หลายประการ:

• การขยายตัวทางความร้อน: ความยาวที่เปลี่ยนแปลงมีค่าแปรผันตรงกับขนาดชิ้นงาน ($\Delta L = \alpha \cdot L \cdot \Delta T$) ชิ้นงานขนาด 500 มม. จะขยายตัวมากกว่าชิ้นงานขนาด 10 มม. ถึง 50 เท่าเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนเท่ากัน
• การโก่งตัวภายใต้แรงตัดและแรงจับยึด: ชิ้นงานและเครื่องมือตัดที่มีขนาดยื่นยาวจะมีความแข็งแกร่งลดลงและเกิดการแอ่นตัวได้ง่ายกว่า
• ความไม่แน่นอนในการวัด: เครื่องมือวัดระยะขนาดใหญ่ เช่น เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์หรือไมโครมิเตอร์ขนาดใหญ่ มีความไม่แน่นอนของการวัดสูงกว่าเครื่องมือวัดขนาดเล็ก

ขนาดความยาว

ช่วงขนาด (มม.)	f	m	c	v
0.5 ถึง 3	±0.05	±0.1	±0.2	—
3 ถึง 6	±0.05	±0.1	±0.3	±0.5
6 ถึง 30	±0.1	±0.2	±0.5	±1
30 ถึง 120	±0.15	±0.3	±0.8	±1.5
120 ถึง 400	±0.2	±0.5	±1.2	±2.5
400 ถึง 1000	±0.3	±0.8	±2	±4
1000 ถึง 2000	±0.5	±1.2	±3	±6
2000 ถึง 4000	—	±2	±4	±8

ขนาดที่เล็กกว่า 0.5 มม. ไม่ได้กำหนดค่าพิกัดความเผื่อทั่วไปไว้ เนื่องจากผลของรัศมีปลายคมตัด การเกิดครีบตัด (Burrs) และความหยาบผิว มีค่าเทียบเท่าหรือมากกว่าค่าพิกัดความเผื่อทั่วไป หากจำเป็นต้องควบคุมขนาดดังกล่าว ต้องระบุตัวเลขกำกับไว้ข้างขนาดในแบบงานเสมอ

รัศมีและความสูงลบมุมของขอบ

ช่วงขนาด (มม.)	f	m	c	v
0.5 ถึง 3	±0.2	±0.2	±0.4	±0.4
3 ถึง 6	±0.5	±0.5	±1	±1
เกิน 6	±1	±1	±2	±2

มุม

พิกัดความเผื่อของมุมกำหนดจากความยาวของด้านที่สั้นกว่าของมุมนั้น เนื่องจากความคลาดเคลื่อนเชิงเส้นที่ปลายระนาบ ($\delta$) มีค่าสัมพันธ์กับความยาวรัศมีหรือความยาวด้านตามสูตร $\delta \approx L \cdot \tan\theta$ ด้านที่สั้นกว่าจึงจำเป็นต้องมีพิกัดความเผื่อเชิงมุมที่กว้างกว่า เพื่อให้ระยะเบี่ยงเบนเชิงเส้นยังคงอยู่ในระดับที่เครื่องมือวัดและกระบวนการผลิตสามารถตรวจจับได้

ด้านที่สั้นกว่า (มม.)	f	m	c	v
ไม่เกิน 10	±1°	±1°	±1°30′	±3°
10 ถึง 50	±0°30′	±0°30′	±1°	±2°
50 ถึง 120	±0°20′	±0°20′	±0°30′	±1°
120 ถึง 400	±0°10′	±0°10′	±0°15′	±0°30′
เกิน 400	±0°5′	±0°5′	±0°10′	±0°20′