รหัสเม็ดมีด (ISO 1832)

รหัสเม็ดมีดตาม ISO 1832:2017 มี 7 ตำแหน่งที่ต้องเขียนทุกครั้ง และอีก 2 ตำแหน่งที่เขียนเมื่อจำเป็น ตำแหน่งเหล่านี้เหมือนกันทุกยี่ห้อ ส่วนรหัสร่องหักเศษและเกรดที่ตามหลังขีดคั่นเป็นของผู้ผลิตแต่ละราย

ตำแหน่ง	ตัวอย่าง	บอกอะไร
1	C	รูปร่าง
2	N	มุมหลบ
3	M	ชั้นพิกัดความเผื่อ
4	G	รูยึดและร่องหักเศษ
5	12	ขนาด
6	04	ความหนา
7	08	รัศมีปลายมีด หรือคมเก็บผิว
8 (ถ้ามี)	E	สภาพคมตัด
9 (ถ้ามี)	N	ทิศของเม็ดมีด
หลังขีดคั่น	-PM 4325	ร่องหักเศษและเกรดของผู้ผลิต

ถ้าใช้ตำแหน่งที่ 8 เพียงตำแหน่งเดียว เช่น ระบุแค่ทิศของเม็ดมีด ตัวอักษรนั้นอยู่ในตำแหน่งที่ 8 เม็ดมีดแบบเชื่อมปลาย (Tipped insert) ตาม ISO 16462 และ ISO 16463 มีรหัสเพิ่มอีกสามตำแหน่งซึ่งไม่ได้รวมไว้ในหน้านี้

1. รูปร่าง

รหัส	รูปร่าง	มุมปลาย εr
H	หกเหลี่ยม	120°
O	แปดเหลี่ยม	135°
P	ห้าเหลี่ยม	108°
S	สี่เหลี่ยมจัตุรัส	90°
T	สามเหลี่ยม	60°
C	ขนมเปียกปูน	80°
D	ขนมเปียกปูน	55°
E	ขนมเปียกปูน	75°
M	ขนมเปียกปูน	86°
V	ขนมเปียกปูน	35°
W	สามเหลี่ยมหกมุม (Trigon)	80°
L	สี่เหลี่ยมผืนผ้า	90°
A	สี่เหลี่ยมด้านขนาน	85°
B	สี่เหลี่ยมด้านขนาน	82°
K	สี่เหลี่ยมด้านขนาน	55°
R	กลม	—

การเลือกรูปร่างและความแข็งแรงของมุมปลาย ($\varepsilon_r$)

มุมปลายมีด ($\varepsilon_r$) กำหนดความสมดุลระหว่าง ความแข็งแรงของคมตัด (Edge strength) กับ ความสามารถในการเข้าถึงรูปร่างชิ้นงาน (Accessibility):

• มุมปลายโต เช่น C (80°), S (90°), W (80°), R (กลม): มีเนื้อคาร์ไบด์รองรับใต้ปลายมีดมาก จึงถ่ายเทความร้อนออกจากจุดตัดได้ดีและทนแรงกระแทกได้สูง เม็ดมีด C (80°) เป็นรูปทรงหลักในงานกลึงปอกภายนอกทั่วไป ส่วนเม็ดมีดกลม (R) มีความแข็งแรงของคมตัดสูงสุดแต่สร้างแรงผลักในแนวรัศมีสูง จึงต้องใช้กับการจับยึดที่มีความแข็งแกร่ง
• มุมปลายแหลม เช่น V (35°), D (55°): ตัวเม็ดมีดเพรียวบาง ทำให้เดินคัดลอกรูปร่าง (Profiling) กลึงร่องเว้า หรือเก็บผิวมุมบ่าที่ลาดชันได้โดยที่หลังมีดไม่ชนชิ้นงาน แต่เนื่องจากเนื้อคาร์ไบด์ที่ปลายมีดมีปริมาณน้อย ปลายมีดจึงเปราะบางต่อแรงกระแทกและสะสมความร้อนได้ง่ายกว่า จึงเหมาะสำหรับงานเก็บผิวละเอียดที่ใช้ความลึกตัดและอัตราป้อนต่ำ
• เม็ดมีด W (Trigon 80°): ผสมผสานมุมปลาย 80° ที่แข็งแรงของเม็ดมีด C เข้ากับข้อได้เปรียบด้านจำนวนมุมตัด โดยให้คมตัดใช้งานได้ถึง 6 คม (เมื่อเป็นเม็ดมีดสองหน้า) แทนที่จะเป็น 4 คมของเม็ดมีด C ช่วยประหยัดต้นทุนเครื่องมือในงานกลึงปอกทั่วไป

2. มุมหลบ

ตำแหน่งนี้บอกมุมหลบของคมตัดหลัก ถ้าเม็ดมีดมีคมทุกด้านที่ใช้เป็นคมหลักได้แต่มุมหลบต่างกัน ให้ใช้มุมหลบของคมที่ยาวกว่า

รหัส	มุมหลบ	รหัส	มุมหลบ
N	0°	D	15°
A	3°	E	20°
B	5°	F	25°
C	7°	G	30°
P	11°	O	มุมอื่น ต้องระบุเพิ่ม

เม็ดมีดมุมหลบ N มีข้างตั้งฉากกับหน้า จึงมีคมตัดทั้งสองหน้า และได้มุมหลบจากด้ามมีดที่เอียงเม็ดมีด ส่วนเม็ดมีดที่มีมุมหลบมีข้างสอบลงและมีคมตัดหน้าเดียว

การใช้งานเม็ดมีดเนกาทีฟ (Negative) และโพสิทิฟ (Positive)

• เม็ดมีดเนกาทีฟ (รหัส N, มุมหลบ 0°): ผิวข้างตั้งฉากกับหน้าบน จึงพลิกใช้งานได้ทั้งสองหน้า (Double-sided) เช่น CNMG หรือ WNMG ให้จำนวนคมตัดมากกว่าเป็นสองเท่า ตัวเม็ดมีความแข็งแรงสูงรับแรงกดในแนวดิ่งได้ดี แต่ด้ามมีดต้องติดตั้งให้เอียงทำมุมหลบ ซึ่งจะเพิ่มแรงผลักในแนวรัศมี เหมาะสำหรับงานกลึงปอกหยาบบนเครื่องจักรที่มีโครงสร้างมั่นคง
• เม็ดมีดโพสิทิฟ (เช่น รหัส C 7°, P 11°, D 15°): ผิวข้างสอบลง จึงใช้งานได้เพียงหน้าเดียว (Single-sided) เช่น CCMT หรือ DCMT เม็ดมีดวางราบบนด้ามมีดได้โดยมีมุมคายเศษเป็นบวก จึงกินเนื้องานได้นุ่มนวลและสร้างแรงต้านการตัดเฉือนต่ำ เหมาะสำหรับงานคว้านรูในขนาดเล็กที่มีด้ามคว้านยื่นยาว (Boring bars) เพื่อลดการสั่นสะท้าน รวมถึงงานกลึงเก็บผิวละเอียดและงานกลึงชิ้นงานผนังบางที่เสี่ยงต่อการโก่งตัว

3. ชั้นพิกัดความเผื่อ

ค่าในตารางเป็นพิกัดความเผื่อของวงกลมแนบใน $d$ ระยะ $m$ และความหนา $s$ ตามภาพขนาดของเม็ดมีดด้านบน ($m$ ของเม็ดมีดที่จำนวนด้านเป็นเลขคู่ เช่น C D V วัดจากยอดมุมถึงวงกลมแนบใน) ชั้นที่มีหมายเหตุ ¹ มักใช้กับเม็ดมีดที่มีคมเก็บผิว (Wiper)

รหัส	$d$ (มม.)	$m$ (มม.)	$s$ (มม.)
A ¹	±0.025	±0.005	±0.025
F ¹	±0.013	±0.005	±0.025
C ¹	±0.025	±0.013	±0.025
H	±0.013	±0.013	±0.025
E	±0.025	±0.025	±0.025
G	±0.025	±0.025	±0.13
J ¹	±0.05 ถึง ±0.15 ²	±0.005	±0.025
K ¹	±0.05 ถึง ±0.15 ²	±0.013	±0.025
L ¹	±0.05 ถึง ±0.15 ²	±0.025	±0.025
M	±0.05 ถึง ±0.15 ²	±0.08 ถึง ±0.2 ²	±0.13
N	±0.05 ถึง ±0.15 ²	±0.08 ถึง ±0.2 ²	±0.025
U	±0.08 ถึง ±0.25 ²	±0.13 ถึง ±0.38 ²	±0.13

² ค่านี้ขึ้นกับขนาดของเม็ดมีด ดูสองตารางต่อไปนี้ เม็ดมีดที่กดขึ้นรูปทั่วไปเป็นชั้น M ส่วนเม็ดมีดที่เจียระไนรอบตัวเป็นชั้น G หรือละเอียดกว่า

$d$ (มม.)	$d$ ชั้น J K L M N	$d$ ชั้น U	$m$ ชั้น M N	$m$ ชั้น U
4.76 ถึง 9.525	±0.05	±0.08	±0.08	±0.13
12.7	±0.08	±0.13	±0.13	±0.2
15.875 ถึง 19.05	±0.1	±0.18	±0.15	±0.27
25.4	±0.13	±0.25	±0.18	±0.38
31.75	±0.15	±0.25	±0.2	±0.38

รูปร่าง	$d$ (มม.)	$d$ ชั้น M N	$m$ ชั้น M N
D (55°)	5.56 ถึง 9.525	±0.05	±0.11
D (55°)	12.7	±0.08	±0.15
D (55°)	15.875 ถึง 19.05	±0.1	±0.18
V (35°)	6.35 ถึง 9.525	±0.05	±0.16
V (35°)	12.7	±0.08	±0.25

4. รูยึดและร่องหักเศษ

รหัส	รูยึด	ร่องหักเศษ
N	ไม่มีรู	ไม่มี
R	ไม่มีรู	หน้าเดียว
F	ไม่มีรู	สองหน้า
A	รูตรง	ไม่มี
M	รูตรง	หน้าเดียว
G	รูตรง	สองหน้า
W	รูผายปาก 40° ถึง 60° หน้าเดียว	ไม่มี
T	รูผายปาก 40° ถึง 60° หน้าเดียว	หน้าเดียว
Q	รูผายปาก 40° ถึง 60° สองหน้า	ไม่มี
U	รูผายปาก 40° ถึง 60° สองหน้า	สองหน้า
B	รูผายปาก 70° ถึง 90° หน้าเดียว	ไม่มี
H	รูผายปาก 70° ถึง 90° หน้าเดียว	หน้าเดียว
C	รูผายปาก 70° ถึง 90° สองหน้า	ไม่มี
J	รูผายปาก 70° ถึง 90° สองหน้า	สองหน้า
X	แบบพิเศษ ต้องมีภาพหรือรายละเอียดประกอบ	—

รูผายปากคือรูที่มีบ่าเรียวรับหัวสกรู รูแบบนี้ใช้กับระบบจับยึดแบบสกรู (S) เม็ดมีดที่ด้านไม่เท่ากัน เช่น L A B K ต้องใช้รหัส X ในตำแหน่งนี้เสมอ

5. ขนาด

ระบบเมตริกใช้ความยาวคมตัดเป็นมิลลิเมตร ตัดทศนิยมทิ้ง และเติม 0 ข้างหน้าถ้ามีหลักเดียว เม็ดมีดกลมใช้เส้นผ่านศูนย์กลาง ระบบนิ้วใช้วงกลมแนบในเป็นจำนวนเท่าของ 1/8 นิ้ว เช่น 1/2 นิ้ว = 4/8 ได้รหัส 4 และ 5/16 นิ้ว = 2.5/8 ได้รหัส 2.5

เม็ดมีดที่มีวงกลมแนบในเท่ากันจึงได้รหัสเมตริกต่างกันตามรูปร่าง เพราะความยาวคมต่างกัน

ตารางต่อไปนี้แสดงความยาวคม $l$ (ดูภาพขนาดของเม็ดมีด) ก่อนตัดทศนิยมทิ้งคู่กับรหัสของแต่ละรูปร่าง คำนวณจากสูตรในภาคผนวก A ของมาตรฐาน รหัสตัวหนาคือรหัสที่ไม่ได้มาจากการตัดทศนิยมทิ้ง

$d$ (มม.)	นิ้ว	$l$ ของ S	รหัส S	$l$ ของ T	รหัส T	$l$ ของ C	รหัส C
3.97	1.2	3.97	03	6.88	06	—	—
4.76	1.5	4.76	04	8.24	08	4.83	04
5.56	1.8	5.56	05	9.63	09	5.65	05
6.35	2	6.35	06	10.999	11	6.45	06
7.94	2.5	7.94	07	13.75	13	8.06	08
9.525	3	9.53	09	16.50	16	9.67	09
12.7	4	12.70	12	21.997	22	12.90	12
15.875	5	15.88	15	27.50	27	16.12	16
19.05	6	19.05	19	32.996	33	19.34	19
25.4	8	25.40	25	43.994	44	25.79	25
31.75	10	31.75	31	54.993	54	32.24	32

$d$ (มม.)	$l$ ของ D	รหัส D	$l$ ของ V	รหัส V	$l$ ของ W	รหัส W	รหัส R
3.97	4.85	04	6.92	06	2.72	02	—
4.76	5.81	05	8.30	08	3.26	L3	—
5.56	6.79	06	9.69	09	3.80	03	—
6.35	7.75	07	11.07	11	4.34	04	06
7.94	9.69	09	13.84	13	5.43	05	07
9.525	11.63	11	16.61	16	6.52	06	09
12.7	15.50	15	22.14	22	8.69	08	12
15.875	19.38	19	27.68	27	10.86	10	15
19.05	23.26	23	33.21	33	13.03	13	19
25.4	31.01	31	44.28	44	17.37	17	25
31.75	38.76	38	55.35	54	21.72	21	31

รหัสที่ไม่ได้มาจากการตัดทศนิยมทิ้งมีสามกรณี เม็ดมีด T ขนาด 1/4 1/2 3/4 และ 1 นิ้ว มีคมยาวต่ำกว่าเลขจำนวนเต็มเล็กน้อย เช่น 10.999 มม. มาตรฐานจึงให้รหัสเป็นเลขจำนวนเต็มนั้น คือ 11 22 33 และ 44 เม็ดมีด V ขนาด 31.75 มม. คมยาว 55.35 มม. แต่มาตรฐานให้รหัส 54 และเม็ดมีด W ขนาด 4.76 มม. ใช้ L3 เพราะ 03 เป็นรหัสของขนาด 5.56 มม. แล้ว

เม็ดมีดกลมเมตริก เช่น Ø6 Ø8 Ø10 Ø12 Ø16 Ø20 Ø25 Ø32 ใช้รหัส 06 08 10 12 16 20 25 32 และเขียน M0 ในตำแหน่งที่ 7 ส่วนเม็ดมีดกลมขนาดนิ้วในตารางเขียน 00 ในตำแหน่งที่ 7

ทำไมขนาดเม็ดมีดเป็นนิ้ว

เม็ดมีดเหลี่ยมทุกขนาดในภาคผนวก A ของ ISO 1832 ใช้ขนาดตามระบบนิ้ว วงกลมแนบในตั้งแต่ 3.97 ถึง 31.75 มม. คือ 5/32 ถึง 1¼ นิ้วพอดี ความหนาก็เป็นเศษส่วนของนิ้วเช่นกัน มีเพียงเม็ดมีดกลมที่มีขนาดเมตริกจริงด้วย (Ø6 ถึง Ø32 เขียน M0 ในตำแหน่งที่ 7)

เหตุผลคือเม็ดมีดแบบเปลี่ยนคมแพร่หลายครั้งแรกในสหรัฐอเมริกา ขนาดจึงกำหนดเป็นเศษส่วนของนิ้ว เช่น วงกลมแนบใน 1/2 นิ้ว หนา 3/16 นิ้ว ตอนที่ ISO กำหนดรหัสเมตริก ด้ามมีดที่มีช่องใส่เม็ดมีดขนาดนิ้วใช้กันอยู่ทั่วโลกแล้ว ถ้าเปลี่ยนเป็นขนาดเมตริกใหม่ เม็ดมีดจะใส่ด้ามมีดเดิมไม่ได้ มาตรฐานจึงคงขนาดเดิมไว้ และตั้งชื่อเมตริกจากความยาวคมเป็นมิลลิเมตรที่ตัดทศนิยมทิ้งแทน ผลคือเม็ดมีด CNMG 120408 กับ CNMG 432 เป็นเม็ดมีดเดียวกัน ใส่ด้ามมีด PCLNR 2525M12 ได้ทุกยี่ห้อ ไม่ว่าแคตตาล็อกจะใช้ระบบเมตริกหรือนิ้ว

6. ความหนา

ระบบเมตริกใช้ความหนาเป็นมิลลิเมตร ตัดทศนิยมทิ้ง ยกเว้นความหนา 1.98 และ 3.97 มม. ซึ่งใช้รหัส T1 และ T3 เพื่อไม่ให้ซ้ำกับ 01 และ 03 ระบบนิ้วใช้จำนวนเท่าของ 1/16 นิ้ว

รหัสเป็นเพียงชื่อของขนาด ความหนาจริงคือค่าในคอลัมน์ $s$ เช่น รหัส 04 หนา 4.76 มม. (3/16 นิ้ว) ไม่ใช่ 4 มม. รหัสขนาดในตำแหน่งที่ 5 ก็เช่นเดียวกัน รหัส 12 ของเม็ดมีด C คือวงกลมแนบใน 12.7 มม. คมยาว 12.9 มม.

$s$ (มม.)	นิ้ว	รหัสเมตริก	รหัสนิ้ว
1.59	1/16	01	1
1.98	5/64	T1	1.2
2.38	3/32	02	1.5
3.18	1/8	03	2
3.97	5/32	T3	2.5
4.76	3/16	04	3
5.56	7/32	05	3.5
6.35	1/4	06	4
7.94	5/16	07	5
9.52	3/8	09	6
12.7	1/2	12	8

7. รัศมีปลายมีดหรือคมเก็บผิว

เม็ดมีดมุมมน ระบบเมตริกใช้รัศมีเป็นหน่วย 0.1 มม. สองหลัก เช่น 0.4 มม. = 04 และ 0.8 มม. = 08 เม็ดมีดมุมแหลมที่ไม่มนใช้รหัส 00 ระบบนิ้วใช้ตัวเลขหลักเดียว

รหัสนิ้ว	รัศมี rε (นิ้ว)	ประมาณ (มม.)	รหัสเมตริกที่ใกล้
0	มุมแหลม	—	00
1	1/64	0.4	04
2	1/32	0.8	08
3	3/64	1.2	12
4	1/16	1.6	16
6	3/32	2.4	24
8	1/8	3.2	32
X	รัศมีอื่น	—	—

เม็ดมีดที่มีคมเก็บผิว (Wiper) ใช้ตัวอักษรสองตัวแทนรัศมี ตัวแรกคือมุมเข้าตัดที่ออกแบบไว้ และตัวที่สองคือมุมหลบของคมเก็บผิว

ตัวแรก	มุมเข้าตัด κr	ตัวที่สอง	มุมหลบของคมเก็บผิว α′n
A	45°	A B C D	3° 5° 7° 15°
D	60°	E F G	20° 25° 30°
E	75°	N	0°
F	85°	P	11°
P	90°	Z	มุมอื่น
Z	มุมอื่น

คมเก็บผิวเป็นส่วนหนึ่งของคมตัดรอง วางขนานกับทิศป้อน ตัวอย่างเช่น SPKN 1203 EDR คือเม็ดมีดสี่เหลี่ยมที่มีคมเก็บผิว มุมเข้าตัด 75° (E) และมุมหลบของคมเก็บผิว 15° (D) รหัสนี้ไม่ได้ใช้ตำแหน่งที่ 8 ตัว R ซึ่งบอกทิศของเม็ดมีดจึงอยู่ในตำแหน่งที่ 8

8. สภาพคมตัด (ถ้ามี)

รหัส	สภาพคมตัด
F	คมแหลม
E	ลบคมมน (Honed)
T	ลบคมเป็นแนวเอียง (Chamfered)
S	ลบคมเป็นแนวเอียงแล้วลบมน
K	ลบคมเป็นแนวเอียงสองชั้น
P	ลบคมเป็นแนวเอียงสองชั้นแล้วลบมน

ISO 1832 ข้อ 7 ให้เม็ดมีดแบบเชื่อมปลายเขียนขนาดของแนวเอียงต่อท้ายตัวอักษรได้อีกห้าหลัก คือความกว้าง $b_\gamma$ เป็นหน่วย 0.01 มม. สามหลัก และมุม $\gamma_b$ สองหลัก เช่น SNMA 150608 T05020 คือแนวเอียงกว้าง 0.50 มม. มุม 20°

9. ทิศของเม็ดมีด (ถ้ามี)

รหัส	ทิศ	ใช้เมื่อ
R	ขวา	เม็ดมีดที่ใช้ได้ทิศป้อนเดียว เช่น มุมหรือร่องหักเศษไม่สมมาตร
L	ซ้าย	เช่นเดียวกับ R แต่ทิศป้อนกลับกัน
N	กลาง	เม็ดมีดที่มุมและร่องหักเศษสมมาตร ใช้ได้ทั้งสองทิศ

ตัวอย่าง: CNMG 120408 และรหัสนิ้ว CNMG 432

ตำแหน่ง	เมตริก	ความหมาย	นิ้ว
1–4	CNMG	ขนมเปียกปูน 80° มุมหลบ 0° ชั้น M รูตรง ร่องหักเศษสองหน้า	CNMG
5	12	คมยาว 12.9 มม. วงกลมแนบใน 12.7 มม. (1/2 นิ้ว)	4
6	04	หนา 4.76 มม. (3/16 นิ้ว)	3
7	08	รัศมีปลายมีด 0.8 มม. (1/32 นิ้ว)	2

รหัสตำแหน่งที่ 1 2 และ 5 ต้องตรงกับรหัสด้ามมีด เพราะรหัสด้ามมีดตาม ISO 5608 ระบุรูปร่าง มุมหลบ และขนาดของเม็ดมีดที่ใส่ได้ เช่น ด้ามมีด PCLNR 2525M12 ใช้เม็ดมีดที่ขึ้นต้นด้วย CN และขนาด 12 ส่วนการเลือกรูปร่าง ขนาด ร่องหักเศษ และเกรดอยู่ในบทความเม็ดมีดกลึง