ด้ามมีดกลึงและด้ามมีดคว้าน (ISO 5608 / ISO 5609)

หน้านี้รวบรวมวิธีอ่านรหัส ด้ามมีดกลึงผิวนอกตาม ISO 5608 และ ด้ามมีดคว้านรูในตาม ISO 5609 มุมเข้าตัดของแต่ละทรงด้าม และทิศทางมีด ตัวอย่างคือด้ามมีดกลึงผิวนอก PCLNR 2525M12 (ใส่เม็ดมีด CNMG 120408) และด้ามมีดคว้าน A25R-SCLCR12

วิธีเลือกระบบจับยึด ความแข็งเกร็งและระยะยื่น การตั้งความสูงปลายมีด และการแก้ปัญหาหน้าเครื่องอยู่ในบทความด้ามมีดกลึงและด้ามมีดคว้าน

อ่านรหัสด้ามมีดกลึงผิวนอก (ISO 5608)

รหัสด้ามมีดกลึงนอกตามมาตรฐาน ISO 5608 มี 9 ตำแหน่งที่ต้องเขียนเสมอ และตำแหน่งที่ 10 ซึ่งเขียนหรือไม่ก็ได้ ใช้บอกด้ามมีดที่ควบคุมระยะปลายมีดละเอียดเป็นพิเศษ (Qualified tool พิกัด ±0.08 มม.)

ตำแหน่ง	ความหมาย	ในรหัส PCLNR 2525M12	รหัสอื่นที่พบบ่อย
1	ระบบจับยึด	P — จับยึดที่รูเม็ดมีด เช่น สลักโยก	M — กดด้านบนและจับที่รู S — สกรูขันทะลุรูเม็ดมีด C — กดด้านบน เม็ดมีดไม่มีรู
2	รูปร่างเม็ดมีด	C — ขนมเปียกปูน 80°	D — ขนมเปียกปูน 55° V — ขนมเปียกปูน 35° W — หกมุม 80° (Trigon) T — สามเหลี่ยม 60°
3	ทรงด้ามและมุมเข้าตัด ($\kappa_r$)	L — มุมเข้าตัด 95°	J — มุมเข้าตัด 93° K — มุมเข้าตัด 75° V — มุมเข้าตัด 72.5° S — มุมเข้าตัด 45°
4	มุมหลบของเม็ดมีด	N — 0° (เม็ดมีดสองด้าน)	B — มุมหลบ 5° C — มุมหลบ 7° P — มุมหลบ 11°
5	ทิศทางมีด	R — มีดขวา	L — มีดซ้าย N — มีดกลาง
6	ความสูงของด้าม ($h$)	25 — สูง 25 มม.	12, 16, 20, 25, 32 มม.
7	ความกว้างของด้าม ($b$)	25 — กว้าง 25 มม.	12, 16, 20, 25, 32 มม.
8	ความยาวด้ามมีดรวม	M — ยาว 150 มม.	H — ยาว 100 มม. K — ยาว 125 มม. P — ยาว 170 มม. R — ยาว 200 มม.
9	ขนาดคมตัดเม็ดมีด	12 — คมตัดยาว 12.9 มม. ตัดทศนิยมทิ้ง (เม็ดมีด C วงกลมใน 12.7 มม.)	06, 09, 11, 15, 16, 19

รหัสในตำแหน่งที่ 2, 4 และ 9 จะต้องตรงกับรหัสเม็ดมีดในกล่องเสมอ ตัวอย่างเช่น ด้ามมีด PCLNR 2525M12 จะต้องใส่กับเม็ดมีดที่ขึ้นต้นด้วย CN และมีขนาดคมตัด 12 เช่น CNMG 120408 เท่านั้น

มุมเข้าตัดและทิศทางมีด

ตัวอักษรในตำแหน่งที่ 3 และ 5 ของรหัสด้ามมีดกลึงผิวนอก กำหนดพฤติกรรมการกระจายแรงตัดเฉือนและความสามารถในการเข้าถึงรูปทรงของชิ้นงาน ด้ามมีดคว้านใช้ตัวอักษรทรงด้ามชุดของตัวเอง ดูในหัวข้อเลือกด้ามมีดคว้านด้านล่าง

รหัสทรงด้าม	มุมเข้าตัด ($\kappa_r$)	สัดส่วนของแรงตัดหลัก	ลักษณะงานที่เหมาะ
L (เช่น PCLNR)	95°	แรงแนวแกนสูง แรงแนวรัศมีต่ำ	กลึงปอกผิวและกลึงเข้าบ่าฉาก 90° ได้ งานทั่วไป
J (เช่น PDJNR)	93°	แรงแนวแกนสูง แรงแนวรัศมีต่ำมาก	เดินตามรูปทรง (Profiling) และกลึงชนบ่าฉาก
K (เช่น SCKCR)	75°	แรงแนวแกนและแนวรัศมีใกล้เคียงกัน	งานปอกผิวหยาบ รับแรงกระแทกได้ดีกว่า 90°
V (เช่น MVVNN)	72.5°	แรงแนวแกนและแนวรัศมีสมดุล	กลึงลอกแบบเข้าซอกมุมแคบด้วยเม็ดมีด V 35°
S (เช่น PSSNR)	45°	แรงแนวรัศมีสูงมาก	ปอกผิวหยาบหนัก เศษบางลง ลบมุม 45°

ทิศทางมีด: มีดขวา มีดซ้าย และมีดกลาง

• มีดขวา (R, Right-hand): คมตัดหันไปทางซ้ายเมื่อมองจากด้านบน โดยปกติใช้เดินมีดตัดจากขวาไปซ้าย (เดินเข้าหาหัวจับสปินเดิล) เป็นด้ามมีดมาตรฐานที่ใช้งานมากที่สุดบนเครื่องกลึงทั่วไป
• มีดซ้าย (L, Left-hand): คมตัดหันไปทางขวา ใช้เดินมีดตัดจากซ้ายไปขวา (เดินออกจากหัวจับ) หรือใช้ติดตั้งบนป้อมมีดหลัง (Rear tool post) ของเครื่องกลึง CNC แบบเอียง (Slant-bed lathe)
• มีดกลาง (N, Neutral): เม็ดมีดวางตัวกึ่งกลางด้าม เช่น ทรง MVVNN มีดทรงนี้สามารถเดินกลึงได้ทั้งสองทิศทาง เหมาะกับงานกลึงลอกลวดลายตามรูปทรง (Copy turning) หรืองานที่มีความลาดเอียงทั้งสองฝั่ง

อ่านรหัสด้ามมีดคว้านรูใน (ISO 5609)

ด้ามมีดคว้านรูในหรือ โบว์ริ่งบาร์ (Boring bar) ใช้รหัสตามมาตรฐาน ISO 5609 โดยมีโครงสร้างรหัสคล้ายกับด้ามมีดกลึงนอก แต่เพิ่มตัวอักษรนำหน้า 3 ตำแหน่งแรกเพื่อระบุโครงสร้างก้านและขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง เช่น A25R-SCLCR12

รหัส	ชนิดก้านมีด	รูจ่ายน้ำหล่อเย็น	ระยะยื่นแนะนำ ($L/D$)
A	ก้านเหล็กกล้า (Steel shank)	มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็นภายในตัว	ไม่เกิน 3–4 เท่า
S	ก้านเหล็กกล้า (Steel shank)	ไม่มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็น	ไม่เกิน 3–4 เท่า
B	ก้านเหล็กกล้า มีตัวลดการสั่น (Anti-vibration)	ไม่มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็น	ตามผู้ผลิต
D	ก้านเหล็กกล้า มีตัวลดการสั่น	มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็นภายในตัว	ตามผู้ผลิต
C	ก้านคาร์ไบด์ หัวเหล็กยึดติด (Carbide shank, fixed steel head)	ไม่มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็น	ไม่เกิน 6–7 เท่า
E	ก้านคาร์ไบด์ หัวเหล็กยึดติด	มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็นภายในตัว	ไม่เกิน 7–8 เท่า
F	ก้านคาร์ไบด์ หัวเหล็กยึดติด มีตัวลดการสั่น	ไม่มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็น	ตามผู้ผลิต
G	ก้านคาร์ไบด์ หัวเหล็กยึดติด มีตัวลดการสั่น	มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็นภายในตัว	ตามผู้ผลิต

รหัสตัวแรกตาม ISO 5609-1 ยังมีแบบโลหะหนัก (Heavy metal) คือ H J K L ซึ่งพบน้อย ส่วนระยะยื่นในคอลัมน์ขวาเป็นค่าแนะนำจากแคตตาล็อกผู้ผลิต มาตรฐานไม่ได้กำหนด

หลังจากตัวอักษรนำหน้า จะตามด้วยตัวเลขสองหลักแสดง ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางก้าน ($d$) เช่น 25 หมายถึงก้านโต Ø25 มม. และตามด้วยตัวอักษรบอกความยาวด้าม เช่น R หมายถึงยาว 200 มม. จากนั้นจะมีเครื่องหมายขีดคั่น - แล้วตามด้วยรหัสรูปทรงหัวมีดและขนาดเม็ดมีดซึ่งคล้ายกับด้ามมีดกลึงนอก แต่ต่างกันบางจุด

• ทรงด้าม (ตำแหน่ง 6) ของด้ามมีดคว้านมีชุดตัวอักษรของตัวเอง ได้แก่ F 90°, K 75°, L 95°, P 117.5°, Q 107.5°, S 45° และ U 93°
• ทิศมีด (ตำแหน่ง 8) มีเพียง R และ L ไม่มี N
• ความยาว (ตำแหน่ง 3) ใช้ตัวอักษรชุดเดียวกับ ISO 5608 แต่ไม่มี L (140 มม.)
• ตำแหน่ง 10 บอกจำนวนและตำแหน่งของด้านแบนบนก้านกลม หลังขีดคั่นอีกตัว เช่น 10 ก้านกลมไม่มีด้านแบน ส่วน 11–14, 21–22, 31–34 และ 41 คือมีด้านแบน 1, 2, 3 และ 4 ด้านในตำแหน่งต่าง ๆ ตัวอย่างในมาตรฐานคือ S25S-PSKNR12-41 แคตตาล็อกส่วนใหญ่ไม่เขียนตำแหน่งนี้ จึงเห็นรหัสเพียง A25R-SCLCR12

ในงานคว้านรูใน ควรเลือกรุ่นที่มีรูจ่ายน้ำหล่อเย็นภายใน (รหัส A, D, E หรือ G) เป็นอันดับแรกเสมอ เพราะเมื่อมีดเดินลึกเข้าไปในรู แรงดันน้ำหล่อเย็นที่พุ่งตรงไปยังคมตัดจะช่วยเป่าเศษโลหะให้หลุดไหลย้อนออกมาทางปากรู ป้องกันเศษพันก้านมีดและเศษติดค้างจนผิวในเป็นรอย

เลือกด้ามมีดคว้านมาตรฐาน (ISO 5609)

ISO 5609 กำหนดขนาดก้าน ความยาว และทรงของด้ามมีดคว้านที่เป็นมาตรฐาน เลือกได้สามขั้น คือเลือกขนาดก้านจากขนาดรู เลือกทรงจากงาน แล้วอ่านรหัสจากตาราง

ขั้นที่ 1 เลือกขนาดก้านจากขนาดรู

หัวมีดยื่นออกจากก้าน ด้ามมีดคว้านจึงต้องการรูที่โตกว่าก้าน ค่าสามค่าที่ใช้คือ

• $D_\text{min}$ รูเล็กที่สุดที่ด้ามขนาดนี้คว้านได้ เทียบกับรูก่อนคว้านเที่ยวแรก เช่น รูเจาะ ไม่ใช่ขนาดรูสำเร็จ
• $f$ ระยะจากแกนของก้านถึงปลายคม (จุด K) ปลายมีดอยู่ห่างจากแกนของรูจับในป้อมมีดเท่าระยะนี้
• $l_1$ ความยาวรวมจากปลายคมถึงท้ายก้าน ตัวอักษรในตำแหน่งที่ 3 ของรหัสบอกค่านี้ เช่น R = 200 มม.

ก้านยิ่งโตยิ่งแข็งเกร็ง ให้เลือก ก้านโตที่สุดที่ $D_\text{min}$ ไม่เกินรูก่อนคว้าน ค่าเหล่านี้ใช้กับทุกทรงด้าม ค่า $f$ วัดบนเม็ดมีดมาตรฐานที่มีรัศมีปลายมีดตามที่มาตรฐานกำหนด

$d_1$ (g7)	ความยาว $l_1$ (k16)	$f$ (0/−0.25)	$D_\text{min}$
8	F 80	6	11
10	H 100	7	13
12	K 125	9	16
16	M 150	11	20
20	Q 180	13	25
25	R 200	17	32
32	S 250	22	40
40	T 300	27	50
50	U 350	35	63
60	V 400	43	80

ขั้นที่ 2 เลือกทรงจากงาน

ทรงด้ามคือตัวอักษรในตำแหน่งที่ 6 ของรหัส บอกมุมเข้าตัด κr และรูปร่างเม็ดมีดที่ใช้

• ทรง F (90°) คว้านเข้าบ่าฉากที่ก้นรู
• ทรง K (75°) เม็ดมีดสี่เหลี่ยมมีปลายมีด 90° แข็งแรง ใช้คว้านหยาบ แต่คว้านเข้าบ่าฉากไม่ได้
• ทรง L (95°) คว้านผิวและปาดหน้าบ่าได้ทั้งสองทิศ เป็นทรงที่ใช้มากที่สุด
• ทรง U (93°) เม็ดมีด D 55° เดินตามรูปร่างที่มีผิวเอียงและส่วนโค้ง
• ทรง Q (107.5°) เม็ดมีด D เหมือนทรง U แต่คมหลักเอียงหนีมากกว่า จึงขึ้นบ่าที่ชันเกิน 90° ได้ แลกกับขอบตามที่หลบได้เพียง 180° − 107.5° − 55° = 17.5° เทียบกับ 32° ของทรง U

ขั้นที่ 3 อ่านรหัสจากตาราง

แถวของตารางคือขนาดก้านพร้อมตัวอักษรความยาว ในช่องคือรหัสที่มาตรฐานกำหนดสำหรับทรงนั้น ตัวอย่าง SCLCR09 ในแถว 20Q อ่านได้ว่า

ตำแหน่ง	รหัส	ความหมาย
1	S หรือ A	ก้านเหล็ก S ไม่มีรูน้ำหล่อเย็น A มีรูน้ำหล่อเย็น
2–3	20Q	ก้าน Ø20 ยาว 180 มม. (จากแถวของตาราง)
4	S	จับเม็ดมีดด้วยสกรู
5	C	เม็ดมีด C 80°
6	L	ทรง L (κr 95°)
7	C	เม็ดมีดมุมหลบ 7°
8	R	มีดขวา มีดซ้ายเปลี่ยนเป็น L ขนาดเดียวกัน
9	09	ขนาดเม็ดมีด เช่น CCMT 09T304

$d_1$	F (κr 90°)	K (κr 75°)	L (κr 95°)
08F	SCFCR06	—	SCLCR06
10H	SCFCR06, STFCR11	—	SCLCR06, SWLCR04
12K	STFCR11	—	SCLCR06, SWLCR04
16M	STFCR11, CTFPR11	SSKCR09, CSKPR09	SCLCR09, SWLCR04, SWLCR06
20Q	STFCR16, CTFPR16	SSKCR09, CSKPR09	SCLCR09, SWLCR06
25R	STFCR16, CTFPR16	SSKCR09, SSKCR12, CSKPR09, CSKPR12	SCLCR12, SWLCR06, SWLCR08
32S	STFCR16, PTFNR16, CTFPR16	SSKCR12, PSKNR12, CSKPR12	SCLCR12, PCLNR12, SWLCR06, SWLCR08
40T	STFCR16, STFCR22, PTFNR16, PTFNR22, CTFPR16, CTFPR22	SSKCR12, PSKNR12, CSKPR12	SCLCR12, PCLNR12, SWLCR06, SWLCR08
50U	STFCR22, PTFNR22, CTFPR22	SSKCR15, PSKNR15, PSKNR19, CSKPR19	PCLNR16, PCLNR19
60V	STFCR22, PTFNR22, CTFPR22	SSKCR15, PSKNR15, PSKNR19, CSKPR19	PCLNR16, PCLNR19

$d_1$	U (κr 93°)	Q (κr 107.5°)
12K	SDUCR07	SDQCR07
16M	SDUCR07	SDQCR07
20Q	SDUCR11	SDQCR11
25R	SDUCR11	SDQCR11
32S	SDUCR15, PDUNR15	SDQCR15
40T	SDUCR15, PDUNR15	SDQCR15
50U	SDUCR15, PDUNR15	SDQCR15
60V	SDUCR15, PDUNR15	—

ตัวอย่าง: คว้านรู Ø30 ลึก 50 มม. มีบ่าฉากที่ก้นรู

1. ขนาดก้าน รูเจาะก่อนคว้านคือ Ø28 ก้าน Ø25 ต้องการรูอย่างน้อย Ø32 จึงเข้าไม่ได้ ก้านโตที่สุดที่ใช้ได้คือ Ø20 ซึ่งต้องการรูอย่างน้อย Ø25
2. ทรง งานมีบ่าฉากและต้องปาดหน้าบ่า จึงใช้ ทรง L
3. รหัส แถว 20Q ทรง L มี SCLCR09 และ SWLCR06 เลือกแบบเม็ดมีด C และก้านที่มีรูน้ำหล่อเย็น ได้ A20Q-SCLCR09 ระยะยื่นที่ต้องใช้คือ 50 ÷ 20 = 2.5 เท่าของก้าน ก้านเหล็กรับได้