เกลียวเมตริกหยาบ (M)

เกลียวเมตริกหยาบตาม ISO 261 และ ISO 724 เป็นเกลียวมาตรฐานสากลที่ใช้เป็นค่าเริ่มต้นสำหรับสลักเกลียวและข้อต่อทางกลทั่วไป เมื่อแบบงานเขียนระบุเพียงขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง เช่น M10 โดยไม่มีตัวเลขระยะพิตช์กำกับ หมายถึงเกลียวเมตริกหยาบที่มีระยะพิตช์ 1.5 มม.

ลักษณะและข้อได้เปรียบทางกลของเกลียวหยาบ

เกลียวหยาบถูกออกแบบมาเพื่อความสมดุลระหว่างความแข็งแรงและความสะดวกรวดเร็วในการประกอบ:

• ความแข็งแรงของฟันเกลียวต้านทานการรูด (Shear Strength): ด้วยระยะพิตช์ที่ใหญ่ ความสูงของฟันเกลียว ($H_1 = 0.54127P$) และความหนาของโคนฟันเกลียวจึงมีขนาดใหญ่ ทำให้รับแรงเฉือนได้สูง เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการขันยึดในเนื้อวัสดุที่มีความแข็งปานกลางถึงต่ำ เช่น เหล็กหล่อ อะลูมิเนียม หรือเกลียวในเนื้อเหล็กเหนียว
• ความรวดเร็วในการขันประกอบ: อัตราก้าวต่อรอบการหมุนสูง ทำให้สามารถขันเข้าและถอดประกอบได้ในจำนวนรอบที่น้อยกว่า
• ทนทานต่อสิ่งสกปรกและความคลาดเคลื่อน: ร่องเกลียวที่กว้างและลึกทำให้มีพื้นที่รองรับเศษผง สะเก็ดสี หรือสารเคลือบผิว โดยไม่ทำให้เกลียวติดขัด (Galling) ได้ง่ายเท่ากับเกลียวละเอียด
• ข้อจำกัด: มีมุมลาดเอียงของเกลียว (Lead Angle: $\lambda = \arctan(P / \pi d_2)$) สูงกว่าเกลียวละเอียด ทำให้มีโอกาสคลายตัวได้ง่ายกว่าเมื่อต้องรับแรงสั่นสะเทือนแบบพลวัต จึงมักต้องใช้แหวนสปริง แหวนล็อก หรือน้ำยาล็อคเกลียวร่วมด้วยในชิ้นส่วนที่มีการสั่นสะเทือนต่อเนื่อง

• D เส้นผ่านศูนย์กลางใหญ่ (Major diameter) เส้นผ่านศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดของเกลียว อยู่ที่โคนเกลียวในและยอดเกลียวนอก เป็นขนาดระบุในชื่อเกลียว เช่น M8 คือ D = 8 มม.
• D2 เส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ (Pitch diameter) $D_2 = D - 0.6495\,P$ เส้นผ่านศูนย์กลางของทรงกระบอกสมมติที่ร่องเกลียวกับฟันเกลียวกว้างเท่ากัน คือ $P/2$ สีข้างเกลียวของน็อตและสลักเกลียวสัมผัสกันที่ระดับนี้ จึงเป็นขนาดที่กำหนดความพอดีของเกลียว และเป็นขนาดที่เกจเกลียวและการวัดด้วยลวดสามเส้นตรวจสอบ
• D1 เส้นผ่านศูนย์กลางเล็ก (Minor diameter) $D_1 = D - 1.0825\,P$ เส้นผ่านศูนย์กลางที่เล็กที่สุดของเกลียวใน อยู่ที่ยอดเกลียวใน คือส่วนที่แคบที่สุดของรูเกลียว ค่าในตารางเป็นขนาดพื้นฐาน รูเกลียวจริงใหญ่กว่านี้ได้ตามเกรดความคลาดเคลื่อน เช่น M8 เกรด 6H อยู่ระหว่าง 6.647 ถึง 6.912 มม. รูเจาะนำจึงใหญ่กว่า D1 ได้

ตัวพิมพ์ใหญ่ใช้กับเกลียวใน ส่วนตัวพิมพ์เล็ก d, d2 และ d1 ใช้กับเกลียวนอก ซึ่งมีค่าเท่ากันในโปรไฟล์พื้นฐาน

เกลียว	P (มม.)	D2 (มม.)	D1 (มม.)	รูเจาะนำ ต๊าปตัด	รูเจาะนำ ต๊าปรีด*
M1.6	0.35	1.373	1.221	1.25	1.45
M2	0.4	1.740	1.567	1.6	1.80
M2.5	0.45	2.208	2.013	2.05	2.30
M3	0.5	2.675	2.459	2.5	2.80
M4	0.7	3.545	3.242	3.3	3.7
M5	0.8	4.480	4.134	4.2	4.6
M6	1	5.350	4.917	5	5.6
M8	1.25	7.188	6.647	6.8	7.4
M10	1.5	9.026	8.376	8.5	9.3
M12	1.75	10.863	10.106	10.2	11.2
M14	2	12.701	11.835	12	13.1
M16	2	14.701	13.835	14	15.1
M18	2.5	16.376	15.294	15.5	16.9
M20	2.5	18.376	17.294	17.5	18.9
M22	2.5	20.376	19.294	19.5	20.9
M24	3	22.051	20.752	21	22.7
M27	3	25.051	23.752	24	25.7
M30	3.5	27.727	26.211	26.5	28.5
M33	3.5	30.727	29.211	29.5	31.5
M36	4	33.402	31.670	32	34.2
M39	4	36.402	34.670	35	37.2
M42	4.5	39.077	37.129	37.5	40.0
M45	4.5	42.077	40.129	40.5	43.0
M48	5	44.752	42.587	43	45.8
M52	5	48.752	46.587	47	49.8
M56	5.5	52.428	50.046	50.5	53.6
M60	5.5	56.428	54.046	54.5	57.6
M64	6	60.103	57.505	58	61.3

รูเจาะนำของดอกต๊าปตัดเป็นขนาดที่ใช้กันทั่วไปในตารางรูเจาะนำ ซึ่งเท่ากับ $D - P$ ปัดเป็นดอกสว่านมาตรฐาน ให้เกลียวประมาณ 90% ถึง 95% ตามฐาน JIS B 1004 *รูเจาะนำของดอกต๊าปรีดคำนวณจาก $D - 0.0068 \times 65 \times P \approx D - 0.44P$ (เกลียว 78% ตามฐาน JIS B 1004 หรือ 65% ตามฐาน 0.6495P) ให้ตรวจสอบกับแคตตาล็อกของผู้ผลิตดอกต๊าป คำนวณขนาดอื่นหรือเปอร์เซ็นต์เกลียวอื่นได้ที่ เครื่องคำนวณขนาดรูเจาะนำก่อนต๊าป