เกลียวเมตริกละเอียด (M×P)

เกลียวเมตริกละเอียดมีระยะพิตช์เล็กกว่าเกลียวหยาบที่ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากัน แบบงานต้องระบุระยะพิตช์กำกับไว้ข้างรหัสเสมอ เช่น M12×1.5 หรือ M12×1.25 ตารางนี้แสดงเฉพาะระยะพิตช์ที่นิยมใช้งานในอุตสาหกรรม

ลักษณะและการใช้งานทางกลของเกลียวละเอียด

การลดระยะพิตช์ส่งผลต่อพฤติกรรมทางกลของข้อต่อเกลียวอย่างมีนัยสำคัญ:

• ต้านทานการคลายตัวจากการสั่นสะเทือน: ระยะพิตช์ $P$ ที่เล็กทำให้มุมลาดชันของเกลียว (Lead Angle: $\lambda = \arctan(P / \pi d_2)$) มีค่าน้อยลง แนวแรงต้านในทิศทางสัมผัสการหมุนจึงสูงขึ้น ช่วยป้องกันไม่ให้สลักเกลียวหมุนคลายตัวออกเองเมื่อเครื่องจักรทำงานในสภาวะสั่นสะเทือน
• เหมาะสำหรับชิ้นงานผนังบาง (Thin-walled parts): เนื่องจากความสูงของโปรไฟล์เกลียว ($H_1 = 0.54127P$) ตื้นกว่าเกลียวหยาบ การทำเกลียวละเอียดบนปลอกทรงกระบอกหรือท่อผนังบางจึงไม่ทำให้เนื้อผนังบางจนเกินไปหรือทะลุ
• พื้นที่รับแรงดึงที่แกนกลางสูงกว่า (Tensile Stress Area): เส้นผ่านศูนย์กลางโคนเกลียวภายนอก ($d_3$) และเส้นผ่านศูนย์กลางรูใน ($D_1$) มีขนาดโตกว่าเกลียวหยาบ ส่งผลให้พื้นที่หน้าตัดแกนกลางของสลักเกลียวมีขนาดใหญ่ขึ้น สามารถรับแรงดึงตามแนวแกนได้สูงขึ้น
• การปรับตั้งระยะละเอียด (Fine Adjustment): ในหนึ่งรอบการหมุน 360° สลักเกลียวจะเคลื่อนที่ไปข้างหน้าเพียงเล็กน้อย จึงนิยมนำไปใช้เป็นเกลียวปรับตั้งในเครื่องมือวัด ปลอกปรับตำแหน่ง และน็อตล็อกตลับลูกปืน (Bearing Lock Nuts)
• ข้อจำกัดที่ต้องระวัง: โคนฟันเกลียวมีความบางกว่า จึงเกิดการรูดเสียหายได้ง่ายหากขันในวัสดุเนื้ออ่อน และมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดการปีนเกลียว (Cross-threading) หากเริ่มต้นขันเข้าไม่ตรงแนว นอกจากนี้ยังไวต่อการติดขัดจากฝุ่นและสะเก็ดโลหะ

• D เส้นผ่านศูนย์กลางใหญ่ (Major diameter) เส้นผ่านศูนย์กลางที่ใหญ่ที่สุดของเกลียว อยู่ที่โคนเกลียวในและยอดเกลียวนอก เป็นขนาดระบุในชื่อเกลียว เช่น M8 คือ D = 8 มม.
• D2 เส้นผ่านศูนย์กลางพิตช์ (Pitch diameter) $D_2 = D - 0.6495\,P$ เส้นผ่านศูนย์กลางของทรงกระบอกสมมติที่ร่องเกลียวกับฟันเกลียวกว้างเท่ากัน คือ $P/2$ สีข้างเกลียวของน็อตและสลักเกลียวสัมผัสกันที่ระดับนี้ จึงเป็นขนาดที่กำหนดความพอดีของเกลียว และเป็นขนาดที่เกจเกลียวและการวัดด้วยลวดสามเส้นตรวจสอบ
• D1 เส้นผ่านศูนย์กลางเล็ก (Minor diameter) $D_1 = D - 1.0825\,P$ เส้นผ่านศูนย์กลางที่เล็กที่สุดของเกลียวใน อยู่ที่ยอดเกลียวใน คือส่วนที่แคบที่สุดของรูเกลียว ค่าในตารางเป็นขนาดพื้นฐาน รูเกลียวจริงใหญ่กว่านี้ได้ตามเกรดความคลาดเคลื่อน เช่น M8 เกรด 6H อยู่ระหว่าง 6.647 ถึง 6.912 มม. รูเจาะนำจึงใหญ่กว่า D1 ได้

ตัวพิมพ์ใหญ่ใช้กับเกลียวใน ส่วนตัวพิมพ์เล็ก d, d2 และ d1 ใช้กับเกลียวนอก ซึ่งมีค่าเท่ากันในโปรไฟล์พื้นฐาน

เกลียว	P (มม.)	D2 (มม.)	D1 (มม.)	รูเจาะนำ ต๊าปตัด	รูเจาะนำ ต๊าปรีด*
M8×1	1	7.350	6.917	7	7.6
M10×1.25	1.25	9.188	8.647	8.8	9.4
M10×1	1	9.350	8.917	9	9.6
M12×1.5	1.5	11.026	10.376	10.5	11.3
M12×1.25	1.25	11.188	10.647	10.8	11.4
M14×1.5	1.5	13.026	12.376	12.5	13.3
M16×1.5	1.5	15.026	14.376	14.5	15.3
M18×1.5	1.5	17.026	16.376	16.5	17.3
M20×1.5	1.5	19.026	18.376	18.5	19.3
M22×1.5	1.5	21.026	20.376	20.5	21.3
M24×2	2	22.701	21.835	22	23.1
M27×2	2	25.701	24.835	25	26.1
M30×2	2	28.701	27.835	28	29.1
M33×2	2	31.701	30.835	31	32.1
M36×3	3	34.051	32.752	33	34.7
M39×3	3	37.051	35.752	36	37.7
M42×3	3	40.051	38.752	39	40.7
M45×3	3	43.051	41.752	42	43.7
M48×3	3	46.051	44.752	45	46.7

รูเจาะนำของดอกต๊าปตัดเป็นขนาดที่ใช้กันทั่วไปในตารางรูเจาะนำ ซึ่งเท่ากับ $D - P$ ปัดเป็นดอกสว่านมาตรฐาน ให้เกลียวประมาณ 90% ถึง 95% ตามฐาน JIS B 1004 *รูเจาะนำของดอกต๊าปรีดคำนวณจาก $D - 0.0068 \times 65 \times P \approx D - 0.44P$ (เกลียว 78% ตามฐาน JIS B 1004 หรือ 65% ตามฐาน 0.6495P) ให้ตรวจสอบกับแคตตาล็อกของผู้ผลิตดอกต๊าป คำนวณขนาดอื่นได้ที่ เครื่องคำนวณขนาดรูเจาะนำก่อนต๊าป