ใช้ AI ช่วยเขียนโปรแกรม CNC — งานที่ AI ช่วยได้จริง วิธีสั่งงาน และวิธีตรวจก่อนเดินเครื่อง

AI แบบแชต เช่น ChatGPT Gemini และ Claude เขียน G-code ได้แล้ว และเขียนได้ดีพอที่จะช่วยงานประจำวันได้จริง แต่ AI ไม่เห็นเครื่อง ไม่รู้ค่าชดเชยที่ตั้งไว้ ไม่รู้ว่าดอกสว่านในป้อมมีดเป็นดอกแบบใด และพูดด้วยความมั่นใจเท่ากันทั้งตอนถูกและตอนผิด ผู้ที่ใช้ AI ได้ประโยชน์คือผู้ที่ ให้ข้อมูลครบ และตรวจผลลัพธ์เป็น บทความนี้อธิบายงานที่ AI ช่วยได้ งานที่ไม่ควรให้ AI ทำ วิธีเขียนคำสั่ง และวิธีตรวจ โดยใช้ตัวอย่างเดียวตลอดบทความ คือให้ AI เขียนโปรแกรมเจาะรูหกรูบนวงกลมพิตช์ Ø80 ทะลุแผ่นเหล็กหนา 15 มม. บน Machining center ชุดควบคุมแบบ Fanuc

บทความนี้ต่อจากทำไมยังต้องเข้าใจการเขียนโปรแกรม CNC ด้วยมือ ซึ่งอธิบายว่าทำไมผู้ที่ใช้ CAM หรือ AI ยังต้องอ่าน G-code ให้เป็น

งานที่ AI ช่วยได้ดี

งาน	ตัวอย่างคำถาม
อธิบายโปรแกรมทีละบรรทัด	“อธิบายโปรแกรมนี้ทีละบรรทัดเป็นภาษาไทย บรรทัดไหนอันตราย”
หาสาเหตุของ alarm	“Fanuc 0i-MF ขึ้น alarm PS0033 ที่บรรทัด G41 D11 X20. หมายความว่าอะไร”
คำนวณพิกัด	“พิกัด X Y ของรู 8 รูบนวงกลมพิตช์ Ø120 รูแรกที่มุม 22.5°”
เขียนโปรแกรมสั้นๆ ที่กำหนดได้ชัด	เจาะรูตามพิกัด ปาดหน้า กัดร่องตรง กัดช่องสี่เหลี่ยม
เขียนโปรแกรมย่อยและมาโคร	“เขียนมาโคร Custom Macro B เจาะรูเรียงเป็นตาราง กำหนดจำนวนแถวและคอลัมน์ได้”
แปลงรูปแบบโปรแกรม	เปลี่ยนจากเขียนพิกัดทุกรูเป็นคำสั่งเจาะสำเร็จรูป แปลงค่า R ของส่วนโค้งเป็น I J
เขียนคำอธิบายในโปรแกรม	ใส่ comment บอกเครื่องมือ ขั้นตอน และจุดที่ต้องระวัง ให้ผู้ปฏิบัติงานอ่านได้

งานเหล่านี้มีลักษณะร่วมกัน คือ ข้อมูลที่ต้องใช้อยู่ในคำถามครบ และผลลัพธ์ตรวจได้ง่าย พิกัดตรวจได้ด้วยการคำนวณหรือ Backplot คำอธิบายตรวจได้กับคู่มือ ส่วนโปรแกรมสั้นๆ อ่านตรวจได้ทุกบรรทัด

งานที่ไม่ควรให้ AI ทำ

• ค่าการตัดของงานจริง AI ไม่รู้ว่าดอกเป็นเหล็กไฮสปีดหรือคาร์ไบด์ ความแข็งแรงของการจับยึด หรือกำลังของเครื่อง ค่าที่ให้มาเป็นค่ากลางๆ ที่อาจเร็วเกินไปหรือช้าเกินไปหลายเท่า ให้ใช้ค่าจากแคตตาล็อกของผู้ผลิตเครื่องมือ และเครื่องคำนวณความเร็วรอบและอัตราป้อน
• ข้อมูลเฉพาะของเครื่อง เช่น หมายเลขพารามิเตอร์ รหัส M ของผู้ผลิตเครื่อง ตำแหน่งเปลี่ยนเครื่องมือ หรือระยะที่ปลอดภัยจากปากกาจับ AI มักเดาจากเครื่องที่พบบ่อย และเดาผิดได้
• ผิวโค้งสามมิติและงานที่ซับซ้อน งานแบบนี้ต้องใช้ CAM AI เขียนเส้นทางที่ดูถูกแต่ผิวไม่ต่อเนื่องหรือกินเกินได้ และตรวจด้วยตาไม่ได้
• โปรแกรมยาวที่ไม่มีใครอ่านตรวจ โปรแกรมยิ่งยาว จุดผิดยิ่งซ่อนง่าย ถ้าไม่มีเวลาอ่านทุกบรรทัด อย่าให้ AI เขียน

เขียนคำสั่งให้ได้โปรแกรมที่ใช้ได้

AI เขียนโปรแกรมได้ดีเท่ากับข้อมูลที่ได้รับ คำถามสั้นๆ อย่าง “เขียนโปรแกรมเจาะรู 6 รู PCD 80” ได้โปรแกรมที่ AI ต้องเดาเกือบทุกอย่าง ให้ใส่ข้อมูลต่อไปนี้ในคำสั่งเสมอ

ข้อมูล	ตัวอย่าง
เครื่องและชุดควบคุม	Machining center แนวตั้ง Fanuc 0i-MF (เครื่องกลึงให้บอกระบบ G-code แบบ A B หรือ C ด้วย)
หน่วยวัด	มิลลิเมตร G21
จุดศูนย์ชิ้นงาน	G54 อยู่ที่ศูนย์กลางวงกลมพิตช์ บนผิวหน้าชิ้นงาน
ชิ้นงานและวัสดุ	แผ่นเหล็ก S45C หนา 15 มม. ด้านล่างมีแผ่นรองเว้นช่องใต้รู
เครื่องมือ	T2 ดอกสว่านคาร์ไบด์ Ø8.5 มุมปลาย 140° ค่าชดเชยความยาว H2
ค่าการตัด	กำหนดเอง เช่น S2800 F280 ไม่ให้ AI เลือก
ระดับปลอดภัย	Z50 เหนือชิ้นงาน ระดับ R ที่ Z2
รูปแบบโปรแกรม	ใช้คำสั่งเจาะสำเร็จรูป มีบรรทัดเตรียมความปลอดภัย ใส่ comment ภาษาอังกฤษ จบด้วย G91 G28 Z0 แล้วกลับ G90

ถ้าโรงงานมีรูปแบบหัวโปรแกรมและท้ายโปรแกรมที่ใช้เป็นมาตรฐาน ให้วางตัวอย่างลงในคำสั่งด้วย AI จะเขียนตามรูปแบบนั้น และขอให้ AI บอกสมมติฐานที่ใช้ทุกข้อ ท้ายคำตอบ เพื่อให้เห็นว่าส่วนไหน AI คิดเอง

ตัวอย่าง: โปรแกรมเจาะรูหกรู

สมมติว่าผู้ใช้ส่งคำสั่งที่บอกเพียงบางส่วนของตารางข้างต้น คือบอกเครื่อง จุดศูนย์ชิ้นงาน ความหนาชิ้นงาน ดอกสว่าน Ø8.5 กับ T2 H2 และให้เจาะทะลุ แต่ไม่ได้บอกชนิดดอกและค่าการตัด AI ตอบกลับมาดังนี้

%
O5003 (6 HOLES PCD80 THRU)
G90 G17 G40 G49 G80 G21
T2 M06 (DRILL D8.5)
G54 G00 X40. Y0 S1800 M03
G43 H2 Z50. M08
G98 G81 Z-15. R2. F180
X20. Y34.641
X-20.
X-40. Y0
X-20. Y-34.641
X20.
G80 G00 Z50. M09
G91 G28 Z0
G90
M30
%

โปรแกรมดูเรียบร้อย มีบรรทัดเตรียมความปลอดภัย ค่า H ตรงกับเครื่องมือ และใช้คำสั่งเจาะสำเร็จรูปตามที่ขอ แต่เมื่อตรวจจะพบสามเรื่อง

1. รูไม่ทะลุ Z-15. พาปลายดอกลงไปถึงผิวด้านล่างพอดี แต่ปลายดอกสว่านเป็นกรวย ดอกมุมปลาย 140° มีความยาวกรวยประมาณ 0.18 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลาง หรือ 1.5 มม. สำหรับดอก Ø8.5 (ดอกมุมปลาย 118° ประมาณ 0.3 เท่า หรือ 2.6 มม.) ขอบรูด้านล่างจึงยังไม่ทะลุเต็มขนาด ต้องลงลึกเผื่อความยาวกรวยและเผื่อทะลุอีกประมาณ 1 มม. คือประมาณ Z-17.5 สำหรับดอก 140° ซึ่งแผ่นรองด้านล่างต้องเว้นช่องไว้ ความผิดพลาดนี้เกิดเพราะ AI ตีความคำว่าเจาะทะลุเป็นความลึกเท่ากับความหนา
2. ค่าการตัดเป็นค่ากลางๆ S1800 กับดอก Ø8.5 คือความเร็วตัดประมาณ 48 ม./นาที ซึ่งเร็วเกินไปสำหรับดอกเหล็กไฮสปีดในเหล็กกล้า และช้ากว่าที่ดอกคาร์ไบด์ส่วนใหญ่ทำได้ AI เลือกค่านี้เพราะไม่รู้ชนิดดอก ต้องกำหนดค่าเองจากแคตตาล็อกของดอกที่ใช้จริง
3. ถอยถึงระดับเริ่มต้นทุกรู G98 ทำให้ดอกถอยขึ้นไปถึง Z50 ระหว่างรู ปลอดภัยแต่เสียเวลา ถ้าไม่มีตัวจับยึดหรือสิ่งกีดขวางอยู่ระหว่างรู ใช้ G99 ให้ถอยถึงระดับ R ได้ เรื่องนี้ไม่ใช่ความผิด แต่เป็นตัวอย่างของสิ่งที่ AI เลือกแทนเราเมื่อไม่ได้บอก

ส่วนที่ AI ทำถูกคือพิกัด รูบนวงกลมรัศมี 40 มม. ห่างกัน 60° อยู่ที่ $X = 40 \cos \theta$ และ $Y = 40 \sin \theta$ ค่า 34.641 คือ $40 \times \sin 60^\circ$ ซึ่งตรวจได้ด้วยเครื่องคิดเลขในไม่กี่วินาที และ Backplot จะแสดงรูทั้งหกบนวงกลมเดียวกัน

ปัญหาทั้งสามเรื่องจะหายไปถ้าสั่ง AI ด้วยข้อมูลครบตามตารางในหัวข้อก่อน นี่คือเหตุผลที่คำสั่งที่ดีสำคัญเท่ากับการตรวจ

ตรวจโปรแกรมจาก AI ก่อนเดินเครื่อง

โปรแกรมจาก AI ต้องผ่านขั้นตอนเดียวกับโปรแกรมที่คนเขียนหรือโปรแกรมจาก CAM ไม่มีข้อยกเว้น

1. อ่านทุกบรรทัด ตรวจหมายเลข T H D จุดศูนย์ชิ้นงาน ความลึก ระดับปลอดภัย และค่าการตัด ตามรายการในบทความเรื่องการเขียนโปรแกรมด้วยมือ ถ้ามีคำสั่งที่ไม่รู้จัก ให้เปิดตารางรหัส G และ Mหรือคู่มือเครื่อง อย่าเชื่อคำอธิบายของ AI อย่างเดียว
2. ดูเส้นทางใน Backplot ตรวจว่าไม่มีการเคลื่อนที่เร็วผ่านชิ้นงาน และรูปร่างตรงกับแบบ
3. ตรวจไฟล์ก่อนส่งเข้าเครื่อง โปรแกรมที่คัดลอกจากหน้าแชตอาจมีอักขระที่มองไม่เห็นหรือเครื่องหมายคำพูดแบบพิเศษติดมา ตัวตรวจไฟล์ NC ช่วยหาและลบให้
4. เดินครั้งแรกอย่างระมัดระวัง ใช้โหมดทีละบรรทัด (SINGLE BLOCK) ลดความเร็วเคลื่อนที่เร็ว ดูระยะที่เหลือ (Distance to go) ก่อนเครื่องมือเข้าใกล้ชิ้นงาน และวางมือใกล้ปุ่ม FEED HOLD ตามที่อธิบายในบทความปลอดภัย
5. วัดชิ้นงานแรก ก่อนผลิตจำนวนมาก

ข้อมูลของโรงงานและลูกค้า

แบบงานของลูกค้า โปรแกรมของโรงงาน และข้อมูลกระบวนการผลิต มักเป็นข้อมูลที่เป็นความลับตามสัญญากับลูกค้าหรือตามระเบียบของบริษัท บริการ AI ทั่วไปบางรายนำข้อมูลที่ผู้ใช้ส่งไปใช้ปรับปรุงระบบ ก่อนวางแบบงานหรือโปรแกรมจริงลงใน AI ให้ตรวจระเบียบของบริษัท และตั้งค่าบริการ AI ไม่ให้นำข้อมูลไปใช้ ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามด้วยตัวเลขสมมติที่มีรูปแบบเดียวกัน เช่นในตัวอย่างของบทความนี้

สรุป

• AI ช่วยได้ดีกับงานที่ข้อมูลอยู่ในคำถามครบและตรวจผลได้ง่าย เช่น อธิบายโปรแกรม หาสาเหตุของ alarm คำนวณพิกัด และเขียนโปรแกรมสั้นๆ
• อย่าให้ AI เลือกค่าการตัด เดาข้อมูลเฉพาะของเครื่อง หรือเขียนงานผิวโค้งสามมิติ
• ใส่ข้อมูลเครื่อง ชุดควบคุม หน่วยวัด จุดศูนย์ชิ้นงาน ชิ้นงาน เครื่องมือ ค่าการตัด และระดับปลอดภัยในคำสั่งเสมอ และขอให้ AI บอกสมมติฐานที่ใช้
• ตรวจโปรแกรมจาก AI ทุกบรรทัด ดู Backplot ตรวจไฟล์ แล้วเดินครั้งแรกด้วยโหมดทีละบรรทัด เช่นเดียวกับโปรแกรมจากแหล่งอื่น
• ระวังข้อมูลที่เป็นความลับของลูกค้าและโรงงาน
• การตรวจโปรแกรมได้ต้องอาศัยความเข้าใจการเขียนโปรแกรมด้วยมือ เริ่มเรียนได้จากคลังบทเรียนการเขียนโปรแกรม CNC